MMU Programı’na genel bakış

Türk Silahlı Kuvvetleri ihtiyaçlarını karşılamak üzere başlatılan Milli Muharip Uçak (MMU) Projesi ile Türk Hava Kuvvetleri Komutanlığı envanterinde bulunan ve 2030’lu yıllardan itibaren kademeli olarak devreden çıkartılması düşünülen F-16 uçaklarının yerini alabilecek yurt içi imkân ve kabiliyetler ile tasarlanan modern uçakların üretilmesi amaçlanmaktadır.

Proje’de yeni nesil bir uçakta olması gereken düşük görünürlük, dâhili silah yuvası, yüksek manevra kabiliyeti, artırılmış durumsal farkındalık ve sensör füzyonu vb. teknoloji alanlarındaki çalışmaların sonucunda Türkiye, dünyada ABD, Rusya ve Çin’den sonra 5. nesil bir muharip uçağı üretebilecek alt yapı ve teknolojiye sahip ülkeler arasında yer alacaktır.

Savunma Sanayii Başkanı Prof. Dr. İsmail DEMİR, TUSAŞ ana yükleniciliğinde yürütülen MMU Programı hakkında önemli açıklamalarda bulundu. NTV’nin canlı yayınına katılan Demir, MMU konusunda soruları yanıtladı.

Projenin planlandığı gibi ilerlediğini belirten Demir, “MMU için gecikme yok. Gidişat iyi. Güzel bir bir tasarım merkezimizin inşaatı tamamlandı. Önümüzdeki günlerde resmi açılışı yapılacak. Proje beklendiği hızda gidiyor.” ifadelerini kullandı.

Tarihsel olarak projeye kısaca göz atalım:

Kavramsal tasarımı Eylük 2013′ te tamamlanan projede Ana Sözleşme, SSM ile ana yüklenici TUSAŞ arasında Ağustos 2016 tarihinde imzalanmıştır. TUSAŞ ile BAE Systems işbirliğine giderek MMU’nun geliştirmesine yönelik Ana İlkeler Sözleşmesini (Heads of Agreement) Ocak 2017 tarihinde, Anlaşma Tutanağı’nı Mayıs 2017’de imzalamıştır. TUSAŞ ve BAE Systems arasındaki İşbirliği Anlaşması Ağustos 2017 tarihinde imzalanarak yürürlüğe girmiştir.

Haziran 2019‘da Fransa’nın başkenti Paris’te düzenlenen, dünya havacılık endüstrisinin en prestijli etkinliklerinden biri olan Paris Air Show’da MMU’nun birebir modeli ilk kez podyuma çıktı. Böylece  ilk kez uluslararası bir platformda tanıtımı gerçekleştirildi.

Fuarda sergilenen model, TUSAŞ’ın Almanya’da faaliyet gösteren partneri Kalay isimli şirket tarafından 3,5 aylık bir çalışmayla Almanya’da üretildi.

İki ton gri kamuflaja sahip uçak, kuyruğunda kartal tasarımı var. Uçak için düzenlenen törende Malezya Hava Kuvvetleri’nden katılımcıların çoğunlukta olması dikkat çekiciydi.

Nisan 2020′de TUSAŞ Genel Müdürü Prof. Dr. Temel KOTİL, Millî Muharip Uçak konusunda önemli açıklamalarda bulundu. Kotil, MMU’nun daha öncelerde 2022 olarak açıklanan Ön Tasarım Gözden Geçirme (PDR) tarihinin Nisan 2021 olacağını belirtti. Ayrıca ilk prototipin hangardan motor çalıştırarak 18 Mart 2023 tarihinde çıkacağını söyledi.

Mayıs 2020‘de SSB Başkan Prof. Dr. İsmail DEMİR, MMU’nun prototiplerinde kullanılacak motorlar ile ilgili açıklamalarda bulundu. İlk prototipler için F110 motoru kullanılacağını, prototiplerde kullanılacak 5-6 adet F110 motorun tedarikinin yapıldığını söyledi. Milli motor geliştirme süreci devam ederken, motor ile ilgili bazı temas ve iş birlikleri de devam ettiğini bu alanda da olumlu gelişmelerin olduğunu açıkladı.

Mayıs 2020‘de Türk savunma sanayisinde yazılım tabanlı çözümlere imza atan HAVELSAN, Milli Muharip Uçak Projesi’ne dahil oldu. Konuyla ilgili açıklama yapan SSB Başkan Prof. Dr. İsmail DEMİR, “TUSAŞ ile HAVELSAN, imza attıkları bu iş birliği ile yazılım geliştirme, simülasyon, eğitim ve bakım simülatörleri gibi bir çok çalışma gerçekleştirecek.”ifadelerini kullandı.

TUSAŞ ve HAVELSAN arasında imzalanan iş birliği; Gömülü Eğitim/Simülasyon (Embedded Training), Eğitim ve Bakım Simülatörleri ve çeşitli alanlarda verilecek mühendislik desteği (Virtual Test Environment, proje seviyesi yazılım geliştirme ve siber güvenlik) konularını kapsıyor.

Bu anlaşmadan hemen sonra Haziran 2020‘de SSB Başkan Prof. Dr. İsmail DEMİR, MMU’nun blok halinde üretileceğini, bu konuda Hava Kuvvetleri Komutanlığı ile mutabık kalındığını söyledi. F-35, F-16 gibi uçaklarda da olduğu gibi uçakların blok blok üretildiğini ve bu uçakların böyle olgunlaştığını belirten Prof. Dr. Demir, MMU’da da bunun uygulanacağını belirtti.

İlk geliştirilecek blok, 4.5’inci jenerasyon özelliklerine sahip olarak F-16 Block 30’ların yerini alacak.

2021’e hızlı bir başlangıç yapıldı. Ocak 2021‘de teslim tarihleri hakkında son güncellemeleri paylaşan TUSAŞ Genel Müdürü Prof. Dr. Temel KOTİL, Türkiye’nin en önemli havacılık projesi olan Milli Muharip Uçak Projesi’nde çalışmaların hızlandırıldığını açıkladı. Çalışmalarla ilgili bilgi veren Prof. Dr. Temel Kotil, önceden 2022’de tamamlanması planlanan PDR yani Ön Tasarım Gözden Geçirme tarihini Nisan 2021’e alındığını açıkladı. Faz-1, Aşama-1 olarak adlandırılan PDR aşamasından sonra ilk prototibin 18 Mart 2023 tarihinde fabrikadan çıkartılması ve motor çalıştırılması hedeflendiğini söyledi.

Prof. Dr. KOTİL ayrıca MMU’nun titanyum motorunun 3D yazıcıyla vakum altında yapılacağını açıkladı.

Aynı zamanda SSB Başkan Prof. Dr. İsmail DEMİR, sistemin tasarımı hakkında son gelişmeleri paylaştı. MMU’da alt sistem tasarımı başladığını açıklayan DEMİR, “Tasarım önemli ölçüde tamamlandı. Ön tasarımın ardından MMU için dizaynı dondurma aşamasına geçeceğiz. Bu yıl alt sistem tasarımı tamamlanacak. Alt sistemleri tedarik edecek şirketler ile görüşmeler sürüyor” dedi.

Ocak 2021‘de Kale Grubu Başkan Yardımcısı Osman Okyay, Türkiye’nin 5. nesil Milli Muharip Uçağının motorunu yurt içinde üretmek için Rolls-Royce firması ile birlikte teklif sunduklarını açıkladı.

Ardından Şubat 2021‘de Yardımcı Güç Ünitesi (Auxiliary Power Unit) ve Hava Türbinli Başlatma Sistemi (Air Turbine Start System) çözümlerinin geliştirilmesi için TRMOTOR şirketi ile anlaşan TUSAŞ, bu sayede MMU projesinde kritik bir aşamayı daha geride bıraktı.

SSB Başkanı Prof. Dr. İsmail DEMİR, defensehere.com’a verdiği özel röportajda, ilk metal kesiminin yapıldığı ve geliştirmeye devam edildiği açıklamalarında bullundu. DEMİR, “Motor konusuna geldiğimizde milli motor tasarım geliştirme sürecini de başlattık. Aynı zamanda ara bir çözüm olarak hazır bir motor kullanacağız. Elbette bu, nihai tasarımın gereklilikleriyle tam olarak eşleşmeyecek. Bizim yerli motor projemizin motor yetenekleri çok daha farklı. Ama boyut, geometri ve diğer parametreleri dikkate aldığımızda, en azından tanıtımı zamanında yapabilmek için dünyadaki mevcut bir yada belki iki hazır motoru seçtik. Belki ilk uçuşumuz eski bir motor gövdesiyle zamanında olacak. Sonrasında yerli motorumuzun 2026 veya 2027’den itibarıyla hazır olmasını bekliyoruz” ifadelerini kullandı.

NTV’de soruları cevaplayan SSB Başkanı Prof. Dr. İsmail DEMİR, “Başka dost ve müttefik ülkelere de katılım konusunda açık olduğumuzu söylüyoruz. Bu proje birbirine yakın ve dost ülkelerin ortak projesi olup insan kaynağı, mühendislik, uçakların üretimi konusunda önemli bir alt yapı sunacaktır” ifadelerini kullandı.

Milli Muharip Uçak Genel Özellikler:

  • Sensör Füzyonu
  • Artırılmış Durumsal Farkındalık
  • Düşük görünürlük
  • Dahili Silah İstasyonu
  • Yüksek Manevra kabiliyeti

Operasyonel Kabiliyetler

  • Çoklu rol & Değişken rol
  • Hava Hakimiyeti
  • Görünen Menzil Ötesi
  • Görünen Menzil İçinde
  • Her Görev İçin Tek Uçak
  • Eşsiz Kabiliyet
  • Filo Etkinliği
  • Sürekli İyileşme

Aviyonik ve Sensörler

  • Tümleşik Radyo Frekans Sistemi (Aktif Elektronik Taramalı Anten, Eletronik Harp)
  • İleri Seyrüsefer Özellikleri (Tümleşik Haberleşme Seyrüsefer Bilgisistemleri)
  • Tümleşik Elektro Optik Sistemler (Kızılötesi Arama ve İzleme, Elektro Optik Hedef Bulma Sistemi)- HMI İleri Kokpit / İnsan Makine Arayüzü
MMU Teknik Özellikler:
Motor İtiş Gücü> 2 x 27,000 lb
Tavan irtifası> 55,000 ft
Azami Hız1.8 Mach
Azami Menzil> 600 NM (1.112 km)
Azami Kalkış Ağırlığı> 60,000 lb
Uzunluğu21 mt (69 ft)
Kanat Açıklığı14 mt (45 ft)
Yükseklik6 mt (20 ft)

Milli Muharip Uçak üstün hava hâkimiyetini:
– Yeni Silahlarla Arttırılmış Havadan Havaya Muharebe Menzili
– Yüksek/Süpersonik Hızda Dahili Silah Yuvalarından Hassas ve Tam Ateşleme
– Yapay Zeka ve Nöral Ağ Desteğiyle Arttırılmış Muharebe Gücü
ile sağlayacaktır.

Son olarak; 21 Haziran – 2 Temmuz 2021 tarihleri arasında 3’üncü Ana Jet Üs Komutanlığı (KONYA)’nda icra edilen Uluslararası Anadolu Kartalı 2021 Eğitimi kapsamında 30 Haziran’da icra edilen Basın ve Seçkin Gözlemci Günü esnasında, Hava Kuvvetleri Komutanlığı tarafından Milli Muharip Uçak (TF-X) projesi ile alakalı bir sunum gerçekleştirildi. Sunumda;

2018, TF-X’in T0 denilen başlangıç şartlarının yerine getirildiği tarih olarak gösterilmiştir.

Faz-1 Aşama-1 kapsamında, 2018-2022 yılları arasında TF-X’in ön dizayn faaliyetleri icra edilmektedir. Ön tasarım faaliyetleri kapsamında şu anda, sistem gereksinimlerinin incelenmesi (SRR) gerçekleştirilmektedir. Bu yılın sonuna kadar, SSR ile sistem işlevsellik incelemesi (SFR); 2022 yılı içerisinde ön tasarım inceleme faaliyetlerinin tamamlanması hedeflenmektedir. Böylelikle ön tasarım faaliyetleri, sona ermiş olacaktır.

Faz-1 Aşama-2 kapsamında ise 2022-2029 döneminde, MMU TF-X’in detay tasarım ve kalifikasyon faaliyetleri gerçekleştirilecektir. Bu doğrultuda TF-X; 2023 yılında hangardan çıkış yapacak, 2024 yılında kritik tasarım inceleme (CDR) faaliyetleri gerçekleştirilecek, 2025 yılı içerisinde Blok-0 denilen ilk uçağın üretimi tamamlanacak ve 2026 yılında ilk uçuş gerçekleştirilecektir. Bu tarihe kadar, 3 adet prototipin üretilmesi hedeflenmektedir.

Hava Kuvvetleri Komutanlığı’na teslim edilecek Blok-1 konfigürasyonunun ise 2029 yılına kadar geliştirilmesi hedeflenmektedir. Faz-2 kapsamında üretilecek 10 adet TF-X Blok-1 savaş uçağı, 2030-2033 yılları arasında Türk Hava Kuvvetleri’ne teslim edilecektir.

2034-2040 yılları arasındaki Faz-3 kapsamında ise diğer TF-X bloklarının geliştirilmesi ve seri üretim faaliyetleri gerçekleştirilecektir.

Benzer Haberler

2 Thoughts to “MMU Programı’na genel bakış”

  1. ozan

    son derece açıklayıcı bilgiler vermişsiniz sadece bu makalede değil diğerleride çok güzel elinize ,kaleminize sağlık,başarılarınızın devamını dilerim.

Leave a Comment